Oceń wpis  oddane głosy: 4 / 1

Prace nad nowelizacją kodeksu karnego polegające na dodaniu doń art. 190a penalizującego stalking przebiegają przy zdecydowanym aplauzie większości komentatorów -- oraz nielicznym słowom krytyki: bo ryzykowne może być odtąd wysłanie do jakieś osoby pięciu esemesów bez wyraźnego przyzwolenia -- albo dlatego, że wydaje się, że propozycje nie idą dostatecznie daleko.

Najsamprzód należy się słowo wyjaśnienia: zgodnie z rządowym projektem zmian w kodeksie karnym przestępstwem ma być uporczywe nękanie osoby powodujące poczucie zagrożenia lub istotne naruszenie prywatności, a także wykorzystanie wizerunku osoby lub jej danych osobowych w celu wyrządzenia szkody majątkowej lub osobistej (czyli po prostu stalking). Za takie zachowanie sprawca będzie mógł pójść do paki na 3 lata, jeśli jednak skutkiem owego nękania będzie targnięcie się ofiary na własne życie, zagrożenie wzrasta do lat 10.

art. 190a kk (projekt):
§1 Kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby jej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia lub istotnie narusza jej prywatność, podlega karze pozbawienia wolności do 3 lat.
§2 Tej samej karze podlega, kto wykorzystuje wizerunek innej osoby lub inne jej dane osobowe w celu wyrządzenia jej szkody majątkowej lub osobistej.
§3 Jeżeli następstwem czynu określonego w § 1 lub 2 jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§4 Ściganie przestępstw określonych w § 1 i 2 następuje na wniosek pokrzywdzonego.Wszystko to dlatego, że -- tak ponoć mówią statystyki Ministerstwa Sprawiedliwości -- co dziesiąty Polak padł ofiarą takiego zachowania. Dotąd można było zastosować wyłącznie art. 107 kodeksu wykroczeń (złośliwe niepokojenie w celu dokuczenia), jednak i podejście organów do niektórych wykroczeń jest słabe, i sam w sobie ciężar takiego przepisu nie taki.
Stąd opisywane w prasie przypadki kobiet, od których nie chcieli się odczepić faceci -- plus (na szczęście nieliczne) przypadki zbrodni popełnionych przez stalkerów.

Sprawa ma jednak -- jak to często bywa -- dwa końce. Po pierwsze penalizacji podlegać będzie wyłącznie "uporczywe" nękanie, w dodatku takie, które wzbudza uzasadnione poczucie zagrożenia. I tak jak zakres tego drugiego pojęcia uda się odcyfrować choćby w oparciu o orzecznictwo dotyczące groźby karalnej (chyba nieprzypadkowo stalking ustawia się przy art. 190 kk), to już z uporczywością nie musi być chyba aż tak łatwo (intensywność działań przestępczych jest przewidziana jako element dyspozycji m.in. w art. 209 czy 218 kk, jednak zważywszy na cechy tych czynów nie da się chyba tak łatwo zastosować wypracowanego orzecznictwa do rozszyfrowania art. 190a kk).
Stąd niektórzy wskazują (por. "Kiedy za pisanie SMS-ów trafimy do więzienia?") na istniejące ryzyko zakwalifikowania jako stalkingu już samych prób zaznajomienia się, które -- jak to chyba czasem bywa -- niekoniecznie od samego początku przebiegają przy dwustronnej aprobacie. Słowem: to co do wczoraj było po prostu zalotami, jutro będzie już stalkingiem; znając zaś podejście ludzi do pewnych spraw (coraz częściej spotykam się z tym, że ktoś na kogoś próbuje "znaleźć jakiś kruczek"), zaraz za tym posypią się wnioski o ściganie.

Z drugiej strony projekt jest krytykowany za to, że ściganie sprawcy co do zasady (wyjąwszy postać kwalifikowaną określoną w art. 190a par. 3) ma nastąpić na wniosek pokrzywdzonego. Michał Kluska z ekipy "Co w Prawie Piszczy" pisze -- omyłkowo chyba nazywając tryb wnioskowy przestępstwem prywatnoskargowym (a przecież są to dwie kompletnie różne sprawy) -- że przecież trudno będzie od pokrzywdzonego oczekiwać, by zawsze umiał samodzielnie ustalić dane sprawcy nękania i przynieść je policji na tacy.

No to jest, jakby na to nie patrzeć, nieprawda: co do zasady składając wniosek o ściganie sprawcy ofiara nie potrzebuje niczego ustalać, a to dlatego, że konsekwencją złożenia takiego wniosku o ściganie jest prowadzenie postępowania w trybie identycznym, jak w przypadku przestępstwa ściganego z urzędu (prokurator prowadzi normalne dochodzenie, a może i śledztwo, wnosi akt oskarżenia i go popiera, etc.). Ba, przecież w niektórych przypadkach -- np. jeśli w toku dochodzenia ustalone zostanie, że sprawcą kradzieży jest osoba najbliższa -- wymagany jest dodatkowy wniosek, żądający ścigania właśnie owego konkretnie wskazanego (i ustalonego przez policję) członka rodziny.

Wymóg złożenia wniosku o ściganie sprawcy nie oznacza w żadnym przypadku, że pozycja ofiary jest w jakikolwiek sposób pogorszona. Skutkiem przyjęcia takiego rozwiązania jest wyłącznie to, że prokurator nie będzie mógł wwiercać się w uczucia nagabywanej osoby i decydować czy to już jest uporczywe nękanie wywołujące poczucie zagrożenia, czy jeszcze pikantny flirt.
Obecność par. 4 w żaden sposób nie oznacza, że organy ścigania będą mogły być w sprawach o stalking w jakikolwiek sposób bierne, choćby ze względu na "brak interesu społecznego".
Interes społeczny -- i tu się nic nie zmienia -- nadal będzie mógł skierować prokuratora do włączenia się do sprawy prowadzonej z oskarżenia prywatnego (co czasem chyba następuje z przekroczeniem granic owego "interesu").